Vorp! Met een eenvoudig sci-fi geluidseffect verwoestte BioWare de glanzende romp van de Normandy SR-1, verspreidde een groot deel van wat er eerder was naar de leegte en splitste de opkomende actie-RPG-serie in twee. Opslagbestanden van Mass Effect uit 2007 gaven misschien een XP-bonus of een kredietdump, evenals de vastgestelde continuïteit van de speler, maar zelden eerder of sindsdien is de resetknop zo snel en hartverscheurend ingedrukt.
Dit was precies wat de serie nodig had. De eenmalige Xbox 360-exclusieve Mass Effect was een helder lichtpunt van belofte voor de console, opgepoetst tot een glanzende schijn door te worden gepresenteerd als een franchise die verder zou gaan dan binaire moraal en een betekenisvolle, doorlopende ruimteopera zou leveren – een verhaal dat niet Star Wars was, voor een keer. Veel studio’s beloven nu episodisch gamen, maar BioWare creëerde al lang vóór die modewoord narratieve arcs die door de serie heen liepen. Het openingsdeel van de trilogie was zeker groot en episch van opzet, maar voelde toch op de een of andere manier sober aan. Dit gevoel werd versterkt door een overvloed aan fletse schietpartijen en ongemakkelijk rijden dat de tijd vulde weg van het veelgeprezen gesprekwiel. Het was geen Star Wars, maar het had ook geen identiteit gevonden te midden van al zijn uitgebreide lore. Als conceptstuk, als pilot, was het genoeg om de nieuwsgierigheid te wekken, maar meer van hetzelfde zou niet werken, vooral niet toen de wereld zich verdrong in third-person cover shooters dankzij het krachtige, hypergewelddadige Gears of War uit 2006.
De verschrikkingen van de SR-1
En zo keken miljoenen met afschuw naar de malaise van de SR-1, namen kort de controle over de kneedbare terugkerende protagonist Commander Shepard voor een moment van oogverblindend mooie Dead Space eerbetoon heldhaftigheid, en vormden een wedergeboorte ter waarde van 4 miljard credits. Dit was niet zomaar een vervolg, het was een heruitvinding, en BioWare zorgde ervoor dat iedereen dat wist.
Zelfs als het punt niet hard werd gemaakt, zouden terugkerende spelers het opmerken vanaf Shepards eerste wankele stappen door een Cerberus-laboratorium. De Commander, ooit statig en tankachtig onder de sticks, bewoog nu met een zeldzame soepelheid voor een recent overledene, terwijl hij over Teflon-vloeren gleed op met Vaseline bedekte laarzen. Zelfs je startpistool kon de vroege gevechtsruimten domineren met een knal, gekraak en een pop die de verwachtingen van weer 20-plus uur aan fletse, feedbackloze schietactie in een flits vervaagde.
Maar de echte onthulling kwam toen je voor het eerst de krachtenwiel activeerde en een van de nieuwe biotische of technologische vaardigheden ontketende. Mass Effect’s scala aan buffs, debuffs en crowd-control krachten had zich dicht bij BioWare’s RPG-wortels gehouden. Het was echter nog een kunststuk om vijanden uit cover te trekken en in het vizier van een sluipschuttersgeweer te krijgen. Het beeld van Shepard die over het niemandsland rent in een waas van woedende blauwe vlammen om de vijand te verwoesten en een shotgun omhoog hun neus in te duwen, beloofde echter een heel ander soort combat-intermezzo tussen gesprekken. Als Mass Effect-spellen Luc Besson-films waren, was het origineel Lucy, vol grote ideeën maar weinig overtuigende gevaren. Mass Effect 2 was daarentegen The Fifth Element: een intergalactische excuus voor dwaze, glorieuze vernietiging.
De evolutie van het gevechtssysteem
Dwaze, niet dom. Spelers hoefden niet eens te wachten op de introductie van de creepy nieuwe Reaper handlangers, de Collectors, voordat ze begonnen met het beheren van schade van vijanden. Dit ging gepaard met een aparte balk voor het bijhouden van schilden, barrières, pantser en gezondheid. Van alle renovaties van het gevechtssysteem was dit misschien de meest cruciale, een zachte subversie van de langlopende type-gebaseerde aanvallen van de RPG. Dit betekende dat de serie het idee van een zware strijd kon loslaten, waar gezondheidsbalken verborgen waren achter meerdere blokken blauwe schilden en kogelabsorberende krachten. Mass Effect 2 vroeg je niet om ijsmonsters te confronteren die kwetsbaar waren voor vuur, maar schilden smolten wel weg onder de aanhoudende druk van een SMG. Biotische kracht Reave stopte het regenereren van gezondheid, zodat je zware organische wezens zoals de Krogan of de nachtmerrie-imp nieuwkomers, de Vorcha, kon uitschakelen. Je moest ook de ruimte beheersen evenals de schade-output, aangezien vijanden net zo agressief waren als jij. Ze voerden flankerende aanvallen uit, stelden kill boxes op, drongen jouw persoonlijke ruimte binnen of joegen je naar buiten met vlammenwerpers.
BioWare kon het zich veroorloven om de naald boven hectisch te duwen. Elke Shepard, ongeacht geslacht of klasse, had een geheime superkracht: de mogelijkheid om de tijd te bevriezen. Terwijl anderen hele spellen hebben gemaakt uit bevroren momenten, ondersteunen ze hier elegant en onzichtbaar tactisch spel. Je leest de situatie en past je aan, terwijl de bedompte lucht in je longen uit je lippen sijpelt. Ja, Shepard kon vijanden hilarisch in slow motion door de lucht laten draaien, om ze vervolgens biotisch naar de verdoemenis te duwen. Petje af voor degenen die echt gebruik maakten van Unreal Engine 3’s fysica-simulaties. Maar op de hogere moeilijkheidsgraden werd Mass Effect 2 net zozeer de denkers’ cover shooter als een heftige krachtfantasie.
Persoonlijke drama en karakterontwikkeling
Het schieten bracht de game in lijn met de besten onder zijn soortgenoten, maar het nieuwe gevoel van persoonlijke drama in de serie is wat het vandaag de dag onvergetelijk maakt. BioWare’s genialiteit was om een royale extra scheut soap opera toe te voegen aan zijn serieuze ruimteopera mix. Dit resulteerde in iets dat helemaal van henzelf was. Waar anders in games kun je een team samenstellen dat bestaat uit een stervende part-monk, part-huurmoordenaar die verlossing zoekt in jouw nobele zelfmoordmissie? Of een niet al te stabiele, getatoeëerde psychopaat die eruitziet als Natalie Portman in V for Vendetta, en een onverstoorbare, sentiente machineconstructie die 1.183 digitale geesten huisvest? Je moet misschien de oude band weer samenbrengen, maar damn, als je niet een orkest vol exotische nieuwe instrumenten onderweg hebt binnengehaald.
Inderdaad, de reden dat Mass Effect 2 nog steeds als het hoogtepunt van de serie wordt beschouwd, is dat het fundamenteel een spel is over mensen, niet concepten. Elke Shepard is anders, en dus zullen hun interacties dat ook zijn, maar die zijn simpelweg de vulling tussen lagen van rijke karakterdramatiek. Elk hoofdrollid heeft iets te zeggen. Miranda moet omgaan met de druk om voor perfectie te zijn geprogrammeerd, terwijl ze een te menselijke ijsmuur opwerpt na jaren van omgang met een opdringerige vader. Garrus en de teleurstellende Jacob zijn voorbeelden van het gevoel ineffectief te zijn in hun werk, hoewel de eerste ook een smakelijke wraak subplot krijgt. De lijst is te lang om hier op te sommen, en loyaliteitsmissies verdubbelen de karakterontwikkeling. Succes in het laatste bedrijf, waar het hele sterrenstelsel wordt bedreigd, is afhankelijk van het oplossen van persoonlijke crises en het veranderen van innerlijke universums.
Vergeet fetch quests, strip mining en moon caches – Jack helpen om wat afsluiting te krijgen na haar tijd als Subject Zero in de handen van Cerberus voelde als iets dat ertoe deed. Het zijn deze verhalen, deze kleine momenten van pathos en verzoening, waar BioWare eindelijk zijn grote vragen over het leven verankert. Geleidelijk begin je het gevoel te krijgen dat het een tragedie zou zijn om dit universum, deze diversiteit van beschadigde personages die proberen hun weg te vinden in de onverschillige leegte, aan de Reapers te verliezen. Door robuuste innerlijke levens te bieden voor zijn volgepakte cast van aliens, vond BioWare eindelijk het venster naar de menselijkheid waar het naar zocht.
Shepards ongemakkelijke alliantie met Cerberus is de smeulende lont die regelmatig dreigt al deze volatiele persoonlijkheden te laten ontploffen. Maar het is ook een excuus om de speler af te wijken van het deugdzame Paragon-pad als ze dat willen. Anecdotisch bewijs suggereert dat wanneer ze de keuze krijgen, velen zullen kiezen voor videogame goed boven videogame kwaad. Maar zo vaak in games is het kwade pad simpelweg de domme keuze waarbij je je als een idioot gedraagt tegenover anderen zonder goede reden. De menselijke beschaving is gebaseerd op sociale imperatieven. Dus het is niet verwonderlijk dat velen moeite hebben om hun conditionering zonder stimulans van zich af te schudden. Door Shepard niet neer te zetten als de witte ridder van de mensheid die probeert onze plaats in de sterren te verdienen, maar als een agent van een pro-menselijke terroristengroep die meer om resultaten geeft dan om gevolgen, kregen de Renegade-opties eindelijk wat meer narratieve zin.
Wat niet wil zeggen dat Mass Effect 2 genuanceerde moraal bood. Hiervoor is het tellen van goede en slechte daden op aparte schalen nodig, maar het zorgde er in ieder geval voor dat rollenspellen zwaarder wegen. Zou je een ingenieur met een taser aanvallen om de gunship van een later te verwachten baas te saboteren om de strijd gemakkelijker te maken? Of ben je het soort persoon dat invalt om een Quarian te verdedigen tegen racistische intimidatie door een pompende Volus en een corrupte agent? Je zou beide kunnen zijn, ervan uitgaande dat je niet het systeem aan het manipuleren bent om één type gesprek-wiel optie te maximaliseren. De speler betrekken bij alledaagse conflicten en wereldbedreigende crises gaf de serie een intimiteit die het ontbrak. Iedereen kan een held zijn wanneer het enige criterium is dat alle slechte mannen aan het eind dood zijn. Maar hoe je Mass Effect 2 speelde, had de kracht om iets over jou als persoon te zeggen.
Het is gemakkelijk te vergeten, in de nasleep van Mass Effect 3’s reductionistische eindes, hoeveel Mass Effect 2 voelde als een realisatie van de belofte van de serie om je keuzes te respecteren. Hele missies kwamen tot leven of verdwenen op basis van jouw Mass Effect-doorloop. Oude gezichten verschenen op onverwachte plaatsen. Je kon de textuur van het sterrenstelsel veranderen, zelfs als de kunstmatigheid betekende dat de kernstructuur grotendeels hetzelfde moest blijven. Mass Effect 2 opnieuw spelen is niet alleen een kans om nieuwe gevechtsopties en moraal na te jagen. Het is een herinnering aan wat de meest ambitieuze doorlopende saga in videogames zich had voorgenomen te bereiken. En hoe keuze-gecentreerd het universum was dat het bood, zelfs wanneer het tekort schoot.
Misschien nog belangrijker is dat het bewijst dat, alleen omdat iets een vervolg is, dat niet betekent dat het niet een totale heruitvinding kan zijn. Althans, gegeven een studio op het hoogtepunt van zijn kunnen en een belachelijk geluidseffect.
Dit artikel over Mass Effect 2 werd voor het eerst gepubliceerd in nummer 273 van Edge Magazine. Overweeg om je te abonneren op Edge om meer van dit soort artikelen rechtstreeks bij je thuis (of digitale apparaat) te ontvangen.